Prawa przysługujące przy zatrzymaniu

22 października br. Trybunał Konstytucyjny pod przewodnictwem Julii Przyłębskiej wydał kontrowersyjny wyrok, na mocy którego uznał, że prawo do aborcji w przypadku ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu jest niezgodne z ustawą zasadniczą. 

Wskazany wyrok zburzył niezwykle kruchy „kompromis aborcyjny” funkcjonujący w naszym kraju od niemal trzydziestu lat i spowodował, że setki tysięcy ludzi, w całym kraju, mimo trwającej epidemii i wprowadzonych w związku z tym ograniczeń, zdecydowało się wyjść na ulicę i wyrazić swój sprzeciw wobec odebrania kobietom prawa wyboru, w tak delikatnej i indywidualnej sprawie, jaką jest decyzja o urodzeniu ciężko chorego dziecka. 

Protesty stały się także okazją do zamanifestowania swojego sprzeciwu wobec władzy, której działania, zdaniem wielu, naruszają fundamenty demokracji, promują autorytaryzm, nepotyzm, ksenofobię, homofobię i godzą w wolności i prawa obywateli. 

Konstytucja daje każdemu prawo zarówno do manifestowania swoich poglądów (art. 54), jak również do organizowania i uczestniczenia w pokojowych demonstracjach (art. 57). Wszelkie ograniczenia wolności i praw konstytucyjnych mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Spontaniczne zgromadzenia, w których uczestniczą protestujący, mimo licznych ograniczeń związanych ze zwalczaniem pandemii COVID-19, nie utraciły, w świetle opinii ekspertów, w tym Rzecznika Praw Obywatelskich, przymiotu legalności, jednak mimo to dochodzą do nas liczne informacje o interwencjach policji, zakończonych wystawieniem mandatu, sporządzeniem wniosku o ukaranie, a nawet zatrzymaniem i przedstawieniem zarzutów.  

Dlatego, zanim wybierzemy się na demonstrację, poznajmy swoje prawa. 

 

Najważniejsze w przypadku zatrzymania: 

Podstawowymi prawami przysługującymi przy zatrzymaniu są: 

  • prawo do informacji o przyczynie zatrzymania (art. 244 § 2 k.p.k.),
  • prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 245 § 1 k.p.k.). Polecam zapisać sobie numer telefonu kontaktowego do adwokata lub radcy prawnego flamastrem na ręce (podczas zatrzymania Policja zabierze komórkę).
  • prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie oraz prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania (art. 244 § 3 k.p.k.) oraz dostęp do niezbędnej pomocy medycznej.

 

Prawa osób nieznających j. polskiego oraz innego posiadających  obce obywatelstwo

Jeżeli nie znamy wystarczająco języka polskiego – przysługuje nam prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1 k.p.k.), a jeżeli nie jesteśmy obywatelem polskim – mamy prawo do kontaktu z urzędem konsularnym lub z przedstawicielstwem dyplomatycznym państwa, którego jesteśmy obywatelem. Jeżeli nie posiadamy żadnego obywatelstwa – przysługuje nam prawo do kontaktu z przedstawicielem państwa, w którym mieszkamy na stałe (art. 612 § 2). Jeżeli przewiduje to umowa konsularna między Polską a państwem, którego jesteśmy obywatelem, właściwy urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne zostaną poinformowane o zatrzymaniu również bez naszej prośby.

 

Prawo do zawiadomienia

Zatrzymanemu przysługuje również prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, jak również pracodawcy, szkoły, uczelni, dowódcy oraz osoby zarządzającej przedsiębiorstwem zatrzymanego albo przedsiębiorstwem, za które jest on odpowiedzialny, o zatrzymaniu (art. 245 § 2, art. 261 § 1, § 2 i § 3). Jeżeli przeciwko zatrzymanemu toczy się postępowanie w innej sprawie, o zatrzymaniu Policja zawiadamia organ prowadzący postępowanie, o ile o nim wie (art. 261 § 2a).

 

Zażalenie

Na zatrzymanie możemy wnieść zażalenie do sądu w terminie 7 dni od dnia zatrzymania. W zażaleniu można się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania (art. 246 § 1).

 

Zwolnienie zatrzymanego

Oczywiście przysługuje nam prawo do natychmiastowego zwolnienia, jeżeli przyczyny zatrzymania przestały istnieć albo po upływie 48 godzin od chwili zatrzymania, o ile nie zostaniemy w tym czasie przekazani do sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. W wypadku przekazania do sądu zostaniemy zwolnieni, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania nie zostanie nam doręczone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania (art. 248 § 1 i § 2).

Pamiętajcie – Nasza kancelaria udziela bezpłatnych porad prawnych wszystkim zatrzymanym podczas protestów organizowanych w związku z wyrokiem TK z dnia 22 października 2020 r., których konstytucyjne prawa do pokojowego demonstrowania poglądów zostały naruszone.